bookmark comment heart linkedin marketing Asset 1 quotation-mark reply sample school telegram twitter

سوگ

نویسنده فیلیمو
تاریخ انتشار دوشنبه ۲۶ آذر ۱۳۹۷

"Cold Opening" نوعی آغاز در فیلمهای سینمایی است. در این شکل از آغاز، سکانسی گیرا و طراحی می‌­شود، که پیش از تیتراژ آغازین می­‌آید. (که البته این سکانس معمولا به دلیل عدم نیاز داستان به حضور آن صرفا کارکردی جذب‌­کننده دارد و نه کارکردی داستانی و روایی) و به صورت ناگهانی تماشاگر را در میان فضای فیلم پرتاب می‌­کند. کارکرد این تمهید، بیش از هر چیز، ایجاد جذابیت، و بازی با حس تماشاگر است. و در نمونه­‌های موفق این تمهید، فیلم موفق می‌­شود فضای خوبی در ذهن بیننده بسازد. و پذیرش او از فضای فیلم (به واسطه‌­ی پرتاب شدن در آن و اندکی دور شدن از آن – به واسطه­‌ی فاصله­‌ای که تیتراژ آغازین ایجاد می­‌کند – و دوباره پیوند با آن) را افزایش می‌­دهد. اما در فیلم سوگ این تمهید چندان کار نمی­‌کند و گویی پس از کامل شدنِ فیلم، برای جلوگیری از گنگیِ بیش از حد یا به دلیلی دیگر به فیلم الصاق شده است؛ چرا که به لحاظ فضایی، ارتباط چندانی با باقی فیلم پیدا نمی­‌کند.

سوگ

اگر آن تکه‌­ی پیش از تیتراژ را افتتاحیه‌­ی فیلم ندانیم، فیلمِ سوگ افتتاحیه و آغازی بسیار خلاقانه دارد. زیرنویس‌هایی که بر روی تصاویرِ دوری از یک ماشین در جاده­‌های متفاوت، برای دقایق زیادی ما را به خود درگیر می­‌کنند؛ هم از این جهت که ایجاد پرسش می­‌کنند و هم از این جهت که یادآور آثار کیارستمی هستند. گرچه این خلاقیت، وابسته به وجود فیلم‌های کیارستمی است. و بیش از آن که به طور مستقل معنا پیدا کند، به پیش­فرض ما از آثار او وابسته است، ولی اگر از این ارجاعِ مقلدانه هم بگذریم، این تمهید به خودی خود باز هم تا حد زیادی کار می‌­کند. و باز هم خلاقانه و دوست­داشتنی است. اما اکنون با آن سکانسِ پیش از تیتراژ، تا حدی این حس ایجاد می‌­شود که فیلم دو آغاز دارد و این تا اندازه‌­ای از قوّتِ افتتاحیه­‌ی آن می­‌کاهد.

وضعیتی که کاراکترهای فیلم در آن قرار دارند، وضعیتی بسیار خلاقانه، انسانی، زیبا و دراماتیک است. بچه­‌ای که از صدای جر و بحث پدر و مادرش به ستوه آمده است، اکنون گویی آرزویش برآورده شده باشد، از شر تمام آن صداها خلاص می‌­شود و خاله و شوهرخاله‌­اش که کر و لال هستند، جای آنها را برایش پُر می­‌کنند. این داستان کمی شبیه به داستان گالیور است. شخصی که گرفتار آدم کوچولوها می‌­شود. و پس از تلاش بسیار و خلاصی از دست آنها، به دست غولها می­‌افتد. این وضعیتی است که دائما انسان آن را تجربه می‌­کند؛ آرزوی گرما در اوج هر زمستان و آرزوی سرما در اوج هر تابستان.

سوگ

وضعیتِ بسیار دراماتیکِ سوگ، همچنان گیرا و پُرکشش ادامه پیدا می­‌کند و در بهترین بزنگاه ضربه­‌اش را به تماشاگر می‌­زند؛ جایی که از صحبت‌های ارشیا و تعمیرکار می‌­فهمیم که او کاملا متوجه حرفهای خاله و شوهرخاله‌­اش می‌­شده است و تمام آنچه که آنها سعی در پنهان کردن آن داشته‌­اند را از پیش فهمیده است. به واسطه‌­ی مینیمالیسمی که در تمام فیلم وجود دارد، فیلم با تغییر دامنه­‌ی اطلاعاتِ تماشاگر، موفق می‌­شود به خوبی او را تکان دهد و حسش را برانگیزد. این که تماشاگر به واسطه­‌ی همراهی با شراره و کامران، خیال می­‌کند که ارشیا چیزی از مرگ پدر و مادرش نمی‌­داند، و این که در این لحظه در­می‌­یابد که به همراه شراره و کامران در اشتباه بوده است، اما اکنون که تماشاگر به تصور اشتباه خود پی برده است، هنوز شراره و کامران، واقعیت را نمی­‌دانند. و این همان بازی با دامنه­‌ی اطلاعاتِ تماشاگر است.

فیلم سوگ فیلم خوب و پر حسی است. و به خوبی موفق می­‌شود در بزنگاه‌هایی که خود می­‌خواهد حس تماشاگر را برانگیزد. پرداخت مینیمال در فیلمنامه و کارگردانی، کمک زیادی به رسیدن به این مقصود نموده است. سوگ شاید جزو معدود فیلم‌هایی باشد که برای تماشاگر معمولی، سمپاتی زیادی نسبت به یک فرد کر و لال می­‌آفریند. جایی که به واسطه‌­ی رفتن درون تونل، کاراکترها مجبور به سکوت می­‌شوند، حس قابل درکی از زندگی کسانی که برای صحبت کردنِ عادی نیاز به وجود نور دارند، انتقال می‌­دهد. این سمپاتی، صرفا به نکات ترحم‌­آمیز نپرداخته است و جایی که کامران از فاصله‌­ای دور، مطلبی را با همان زبان اشاره به راحتی به شراره انتقال می‌­دهد، تماشاگر متوجه می‌­شود که بسیاری از ضعف‌ها صرفا در سنجش با همان شکلِ معمول است که ضعف به حساب می‌آیند.

سوگ

بازی‌های بازیگران در سوگ بسیار خوب است. و به جز سحر دولتشاهی که بازی بدی با صدایش ارائه می‌­دهد و پیمان معادی هم که بازیِ صدایش چندان خوب نیست، هر سه کاراکتر اصلی به زیبایی در نقش خود جای می‌­گیرند. البته شراره پاشا از دو دیگر، کمی بهتر است و امیر حسین ملکی که البته در همه جای فیلم بسیار خوب بازی می­‌کند، اندکی در صحنه‌­ی گریه کردن دچار ضعف می­‌شود. البته برخی تمهیدها در کارگردانی نیز ممکن است کمی از قوّت کاراکتر ارشیا بکاهد. مثل جایی که ارشیا هدفون را درون گوشش می­‌گذارد، و به واسطه‌­ی این کنشِ او یک پیانوی سنگین آغاز به نواختن می­‌کند، و با بیرون کشیدن هدفون از گوشش موسیقی پایان می‌­یابد؛ اگرچه در آغاز این کنش، آغاز شدنِ موسیقی، فضایی بسیار عالی و تاثیرگذار در فیلم می­‌سازد، اما نوع موسیقی­ای که حضورش با این پسر نوجوان توجیه می‌­شود، چندان با سن و سال و کاراکتر او سازگار نیست. به خصوص زمانی که با موسیقی عامیانه و فولکلوری که کمی پیشتر پخش شده بود، ارتباط زیادی گرفته بود. به هر حال جدای از این که شاید چنین موسیقی­ای برای این صحنه زیادی سنگین باشد، لحظات حسیِ فیلم به خوبی ساخته می­‌شوند و تمام این مشکلات، کوچکتر از آن به نظر می‌­رسند که سوگ را فیلم خوبی ندانیم. گر چه این فیلم می‌­توانست نام بهتری نیز داشته باشد.

نظرها