bookmark comment heart linkedin marketing Asset 1 quotation-mark reply sample school telegram twitter

جستاری درباره‌ی موزیک فیلم

نویسنده فیلیمو
تاریخ انتشار دوشنبه ۲۶ آذر ۱۳۹۷

"موزیک‌­فیلمِ خوب، موزیک‌­فیلمی است که شنیده نشود." این عبارتی است که بارها و بارها توسط کسانی که در سینما رویکرد کلاسیک دارند، گفته شده است. اما حقیقت اینجاست که در دنیای هنر هیچ قانونی وجود ندارد و این حرف، تنها از همان کلاسیسیت‌های بسته‌­ذهن می‌­تواند شنیده شود. چرا که در تاریخ سینما کارگردانها و فیلمهای بسیاری اثبات نموده‌­اند که موزیک به اشکال گوناگون و با رویکردهای گوناگون می‌­تواند در یک فیلم شنیده شود و در سالن سینما نقش خود را بیافریند. اشخاصی مانند گدار، آنگلوپولوس و حتی کارگردان‌های تجاری‌­ای مثل سرجیولئونه اثبات نموده‌­اند که واقعا موزیک‌­فیلم خوب، موزیک‌­فیلمی نیست که شنیده نشود و نمی‌­توان در این مورد حکمی کلی داد.

بد نیست به این نکته نیز اشاره کنیم که موزیک، به خودی خود به هیچ چیز ارجاع نمی‌­دهد. و ادعاهای موزیکدانان و فیلمسازانی چون ایزنشتاین، کاملا بی­پایه و اساس به نظر می‌­رسد. در واقع این ما هستیم که با تجربه‌­ها و داشته­‌های ذهنیِ خویش، برداشت‌هایی متفاوت از موزیک ارائه می‌­­­دهیم. همچنانکه شما با پخش موزیک برای بومیان آمریکا یا آفریقا درمی‌­یابید که آن ها عکس‌­العمل خاصی از خود نشان نمی‌­دهند.

اما به هر حال موزیک‌­فیلم نوع جدیدی از موزیک محسوب می‌­شود که دیگر نقش اصلی و نقش اول را ایفا نمی‌­کند، بلکه نقشی فرعی و مکمل دارد. البته این نوع استفاده­‌ی فرعی از موزیک، در قرن نوزدهم نیز وجود داشت. در آن دوره نیز برخی از آهنگسازان بزرگ، برای تئاترها موزیک ساخته‌­اند اما این مورد بسیار نادر بود و کم پیش می‌­آمد.

در آغازِ پیدایشِ سینما، موزیک تنها به عنوان عنصری غیرسینمایی به کار گرفته می‌­شد، که به صورت زنده در سالن سینما نواخته می­‌شد و هدفش تنها پوشاندن سر و صداهای ایجاد شده توسط آپارات و صحبتهای مردم بود. و به هیچ عنوان استفاده‌­ای زیبایی‌­شناسانه از موزیک انجام نمی­‌گرفت. به طوری که در اوایل سالهای ناطق شدنِ سینما وشنیده شدنِ دیالوگها، موزیک از فیلم­ها حذف شد. اما رفته‌­رفته کارگردانان بزرگ به اهمیت نقش موزیک در فیلم پی برده و آن را در آثار خود به انحاء دیگر به کار گرفتند. در ادامه به چند مورد از این استفاده­‌ها اشاره می‌­شود.

۱. مأنوس‌­سازیِ فضا: فضای سینما در ابتدا برای مردم، فضایی نامأنوس بود و پخش­‌کنندگان سعی داشتند این فضا را برای مردم صمیمی‌­تر کنند.

۲. به کارگیری موزیک برای پر کردن فضاهای خالی فیلم: در هر فیلم چه اکنون و چه گذشته لحظاتی به تماشاگر استراحت داده می­‌شود تا بتواند صحنه‌­های گذشته را در ذهن خود مرور کرده و بین داده­‌هایش ارتباط برقرار کند. این صحنه­‌ها معمولا بدون کلام هستند و موزیک آن ها را همراهی می­‌کند. همچنین در فیلمهای اکشن که لحظات زیادی را به تعقیب و گریز اختصاص می‌­دهند؛ موزیک عامل مهمی برای همراهی صحنه محسوب می‌­شود.

۳. استفاده از موزیک برای حس‌­آمیزی: این مورد تقریبا از همان ابتدای استفاده از موزیک که به صورت زنده بود، درک شد و کارگردانان به تاثیرگذاریِ شگفت­‌انگیزِ موزیک بر صحنه‌­های فیلم پی بردند.

۴. استفاده­‌ی ساختاری از موزیک به شیوه­‌ی میکی ماسینگ: این نیز یکی از شیوه‌­های استفاده از موزیک است که حرکات بازیگران با ضربهای موزیک هماهنگ می‌­شود.

۵.  استفاده تماتیک از موزیک فیلم: در این شیوه موزیک در واقع بر اساس حس صحنه ساخته می­‌شود.

و موارد بسیار دیگر

اما باید به این نکته نیز اشاره کرد که آهنگسازان فیلم در بهترین حالت هم، جایگاه بالایی در میان موزیکدان‌ها ندارند و حتی در برخی موارد توسط آهنگسازان متعصب تحقیر می­‌شوند. چه بسا این مسئله نیز به همان نقش حاشیه­‌ایِ آهنگساز باز گردد. البته به طوری کلی باید گفت که آهنگساز فیلم میدان وسیعی برای ارائه­‌ی استعدادهایش در فیلم ندارد. البته نمی‌­توان این واقعیت را کنار گذاشت که موزیک، انتزاعی‌ترین، بی‌­واسطه‌­ترین، و والاترین هنرهاست و با ورودش بر پرده‌­ی سینما تا حد زیادی نزول پیدا می‌­کند؛ هم به واسطه‌­ی سینما که نازلترین و عامیانه‌­ترینِ هنرهاست، و هم به واسطه‌ی پذیرشِ نقشی فرعی و از دست دادنِ استقلالِ خود.

نظرها