bookmark comment heart linkedin marketing Asset 1 quotation-mark reply sample school telegram twitter

رهایی از رستگاری در شائوشنگ

نویسنده فیلیمو
تاریخ انتشار سه شنبه ۲۷ آذر ۱۳۹۷

برخی فیلم‌ها در تاریخ سینما هستند که بیش از آنچه که واقعا هستند، در بوق و کرنا شده­‌اند. البته این مطرح شدن همیشه دلیلی دارد و دلیل مطرح شدن رستگاری‌ در شائوشنگ، بیش از آن که خوب بودن فیلم باشد، امیدوار­کننده بودنِ آن است.

شاوشنک

همان چیزی که صاحبان مردمِ دنیا، برای باقی ماندن در جایگاهشان به آن نیاز دارند. این البته بدان معنا یست که رستگاری‌ در شائوشنگ فیلم بدی است، اما این که در برخی سایت‌ها مانند آی ام دی بی این فیلم همواره جزو چند فیلم برتر است، دلیلی بر خوب بودن آن به لحاظ سینمای و هنری نیست. حتی اگر در میان فیلم‌هایی که پیرامون فرار از زندان شکل گرفته‌­اند هم، این فیلم را بسنجیم، دست کم به لحاظ سینمایی، ارزش کمتری نسبت به فیلم‌هایی همچون توهم بزرگ، حفره، پاپیون، فرار بزرگ و غیره خواهد داشت.

رستگاری‌ در شائوشنگ را می‌­توان فیلمی متوسط با فیلمنام‌ه­ای خوب دانست؛ که البته این فیلمنامه­‌ی خوب هم بدون ضعف‌نیست.سکانس آغازینِ فیلم به شکلی ابتدایی و ناشیانه در حال دادن اطلاعات به مخاطب درباره­‌ی ماجرای اندی دوفرین است.

تا اندازه­‌ای که حتی اگر برای دادن این اطلاعات از یک نوشته (کپشن) استفاده می­‌شد، چه بسا حتی فیلم، شکل بهتری پیدا می‌­نمود. این گونه از دادن اطلاعات، شکلِ بدی است و این حس را انتقال می‌­دهد که این اطلاعات در داستان تنیده نشده است و صرفا برای آگاهی تماشاگر بیان می‌­شود. این مشکلی است که هم به پرداختِ موقعیت و هم به دیالگ‌­نویسی مربوط می­‌شود. که هر دو، بخش‌هایی در فیلمنامه‌­نویسی هستند. فیلم می‌­توانست از صحبت‌های دادستان برای هیئت منصفه و حتی از آن هم بیشتر می‌­توانست از صحنه­‌ی معرفیِ رِد که مورگان فریمن نقشش را بازی می­‌کند، آغاز شود.

گذشته از این که در نریشنی که اولین بار توسط رد درباره­‌ی دوفرین گفته می‌­شود، برای بار دوم پیشینه‌­ی او را می‌­شنویم. و گویی آن چه که تا اینجای فیلم دیده­‌ایم تماما حشو و زوائدی بوده است که به شکل بدی هم پرداخت شده است.

این شکلِ بدِ دادنِ اطلاعات در دیالگ‌­نویسی، در چند جای دیگر فیلم نیز وجود دارد. برای نمونه جایی که سخنگوی هیئتِ اعطای عفو، از رد می­‌پرسد: "این درسته که شما بیست سال در زندان بوده‌­اید؟" این شکل از دادنِ اطلاعات، فقط برای تماشاگر است و به شدت توی ذوق می‌­زند. اما فیلمنامه موارد خوب هم کم ندارد. برای نمونه کاشت و برداشت‌های بسیار خوبی در فیلم وجود دارد. کاشت و برداشت‌هایی همچون جایی که رییس زندان به اندی یاهماندوفرین می­‌گوید که رستگاری از درون همین کتاب آغاز می­‌شود و پس از فرار او متوجه می‌­شود که کتاب مقدس برای اندی تنها حکم یک جاساز برای چکشش را داشته است. ی شباهتی که میان گاوصندوق رییس زندان که پشت تابلویی پنهان شده است، با تونلِ کنده شده در سلول اندی که پشت پوستر یک زن بازیگر پنهان شده است، ساخته می‌­شود، شباهتی حس‌­برانگیز و تاثیرگذار است.

فیلم از شیوه­‌ی خوبی برای معرفی و شناخت یک کاراکتر استفاده نموده است. این که شخصی دیگر راوی داستان است و دائما احساساتش را نسبت به شخصی که روایت بر روی آن متمرکز شده است، بیان می­‌کند. این تمهید حتی کمی از مشکل سمپاتیک نبودنِ تیم رابینز می‌­کاهد. بازیگر متوسطی که انتخاب اشتباهی برای این نقش بوده است و قطعا به فیلم آسیب زده است. و به راحتی می‌­توانست با بازیگری بهتر همچون تام هنکس جایگزین شود.

اما مشکل دیگر و مهمی که در فیلمنامه‌­ی فیلم وجود دارد، این است که پس از گذشت یک ساعت از زمان فیلم، یک نریشن تازه از شخصی دیگر در فیلم شنیده می‌­شود. که نه کاراکتری مرکزی است و نه نزدیک شدن به آن به پیشروی فیلم کمک می­‌کند. و تازه آسیب بزرگی هم به روایت فیلم می­زند. این نریشن متعلق به بروکس است که پس از پنجاه سال از زندان آزاد می‌­شود و وارد دنیای مردم معمولی می‌­شود.

شاوشنک

این خارج شدن از زندان، هم به لحاظ فضایی و هم به لحاظ روایی، در فیلم شکست ایجاد می­‌کند. و این توجیه که به واسطه­‌ی خواندنِ نامه­ای از او، تمام این صحنه­‌ها در این بخش از فیلم گنجانده شده است، و فیلم، مجوز خروج از زندان را یافته است، به هیچ وجه توجیه خوبی نیست. دست کم صدای نریشن می‌­توانست تغییر نکند و نامه توسط رد خوانده شود نه اندی. کاراکتر اندی البته تناقض‌هایی هم دارد. یک رییس بانک که زندگیش اساسا پیرامون پول و مالیات و این مسائل شکل گرفته است.

به شکلی باورناپذیر عاشق موزیک وادبیات هم هست. این تناقضات البته به طور معمول به کاراکتر عمق می‌­بخشند و او را جذابتر می­‌کنند. اما در اینجا به این دلیل که این تناقضات صرفا برای شبردِ داستانِ فیلم، در کاراکتر قرار داده شده‌­اند، تا اندازه­‌ی زیادی تحمیلی به نظر می­‌رسند. و کاراکتر را بیش از آن که ملموس و انسانی جلوه دهند، ساختگی جلوه می­‌دهند.

شاوشنک

به بیان دیگر چون قرار است اندی با چکشی کوچک، تونلی طویل بکَنَد، و چون باید سنگ و خاک را بشناسد، پس باید عاشق زمین‌­شناسی باشد. چون اندی قرار است بعدها دست رییس زندان را رو کند، پس باید بانکدار باشد، و تازه همین کافی نیست این شخصیت باید عاشق موزیک و ادبیات هم باشد تا بتواند کتابخانه را راه بیندازد و برای زندانیان موزیک بگذارد و غیره .ورود یک سری زندانی جدید پس از یک ساعت و نیم، جان دوباره‌­ای به فیلم می­دهد و توجه تماشاگر را به سمت خودش می­‌کشانَد. این کنترلِ توجه تماشاگر، جلوی پیشبینیِ ضربه­‌ی پایانی فیلم را می­‌گیرد. و پایان فیلم را غیر قابل حدس می­‌کند. تمهید دیگری که پایان فیلم را باز هم پیشبینی‌­ناپذیرتر می­‌کند، مطرح نمودن گزینه­‌ی فرار از زندان است. این بحث چند بار در طول فیلم مطرح می‌­شود. اما هر بار به واسطه­‌ی توجیه‌ی منطقی، بی­‌اهمیت و دور از ذهن جلوه می­‌کند. در پایان باید اشاره کرد که فیلمِ رستگاری‌ در شائوشنگ کارگردانیِ بی‌­رمقی دارد و بیشتر، فیلمنامه‌­ای است که صرفا تصویر شده است، و در برخی موارد حتی این تصویر­شدن پتانسیلهای فیلمنامه را نیز هدر داده است.

نظرها